“Ο Κόσμος Όπως Τον Βλέπω”: Οι “ζωντανοί πίνακες” του Μανόλη Στρατάκη στο Πολιτιστικό Κέντρο του Δήμου Αλίμου

Το Πολιτιστικό Κέντρο Δήμου Αλίμου φιλοξενεί μία διπλή έκθεση ζωγραφικής του Μανόλη Στρατάκη με τίτλο «Ο Κόσμος Όπως Τον Βλέπω», μια πολυεπίπεδη εικαστική εμπειρία που συνδυάζει παραδοσιακή αφηρημένη ζωγραφική με πρωτοποριακές μορφές τέχνης.

Πληροφορίες για την Έκθεση:

 Τοποθεσία: Πολιτιστικό Κέντρο Δήμου Αλίμου, Λεωφόρος Ιωνίας 96, Αθήνα

 Διάρκεια: 19 – 26 Ιουνίου 2025

 Εγκαίνια: Πέμπτη 19 Ιουνίου, ώρα 19:00

 Ώρες Λειτουργίας Έκθεσης: Καθημερινές, Σάββατο και Κυριακή: 10:30 – 12:30 και 18:00 – 20:30

 Είσοδος: Ελεύθερη 

Η εμπειρική αισθητική του αφηρημένου: Ο Μανόλης Στρατάκης και η σύγχρονη ψυχογεωγραφία του υποκειμένου

Ο Δρ. Γεώργιος Ορφανίδης, Ιστορικός Τέχνης, Art Curator, γράφει για την έκθεση του Μανόλη Στρατάκη:

Από τη δεδομενοκεντρική πραγματικότητα στην ολιστική αισθητική

Η έκθεση «Ο Κόσμος Όπως Τον Βλέπω» του Μανόλη Στρατάκη, η οποία φιλοξενείται στο Πολιτιστικό Κέντρο Δήμου Αλίμου (19-26 Ιουνίου 2025), συγκροτεί μια διττή επιτελεστική αφήγηση, με τον καλλιτέχνη να συνομιλεί με την αφηρημένη ζωγραφική και, ταυτόχρονα, να πειραματίζεται με την τεχνολογική διαμεσολάβηση της εικόνας μέσω των λεγόμενων «Ζωντανών Πινάκων».

Η εικαστική αυτή παρέμβαση αποκτά ιδιαίτερη σημασία όχι μόνο λόγω της τεχνικής της υβριδικότητας, αλλά κυρίως λόγω της φιλοσοφικής της πρόθεσης: να εστιάσει στον βιωματικό τρόπο με τον οποίο το σύγχρονο υποκείμενο βλέπει –ή δεν μπορεί να δει– τον εαυτό του και τον κόσμο, μέσα από τη διαρκώς μεταβαλλόμενη φύση της πραγματικότητας.

Η πρακτική του Στρατάκη εγγράφεται σε ένα πλαίσιο όπου τέμνονται η αισθητική της αφαιρετικής μορφογένεσης, η μετα-τεχνολογική επιτελεστικότητα της εικόνας, και η ψυχογεωγραφία της εμπειρίας. Το αποτέλεσμα είναι μια σειρά από έργα που δεν αναπαριστούν τον κόσμο, αλλά τον ανασυνθέτουν με όρους οπτικής και συναισθηματικής διερεύνησης.

Η αφηρημένη ζωγραφική ως χώρος συναισθηματικής τοπολογίας

Στο ισόγειο της έκθεσης, ο Στρατάκης εκθέτει μια σειρά από πίνακες που συγκροτούν ένα ιδιότυπο σύμπαν στατικότητας και ισορροπίας. Οι μορφολογικές επιλογές –λίθοι σε λεπτές ισορροπίες, νεφελώδη πεδία, ρευστές καμπύλες και χρωματικά ηχοτοπία– δημιουργούν έναν «χώρο προβολής» (projective space), στον οποίο ο θεατής καλείται όχι να αποκωδικοποιήσει, αλλά να βιώσει την εικόνα.

Η τεχνοτροπία του εντάσσεται σε μια ευρύτερη μετανεωτερική προσέγγιση της αφαίρεσης, όπου η εικόνα παύει να είναι ένα αυτόνομο αισθητικό αντικείμενο και μετατρέπεται σε εργαλείο στοχασμού. Αντίθετα με τη βίαιη και ενίοτε ρητορική έκφραση των αφηρημένων εξπρεσιονιστών της μεταπολεμικής Νέας Υόρκης (Pollock, Rothko, de Kooning), ο Στρατάκης υιοθετεί μια πραότητα και σχεδόν διαλογιστική σιωπή. Τα έργα του παραπέμπουν περισσότερο στην πνευματικότητα του Mark Tobey ή στις γραμμικές συνθέσεις της Agnes Martin, οι οποίες επεδίωκαν μια υπερβατική εμπειρία του βλέμματος (Baudrillard, 1981).

Η ζωγραφική προσέγγιση του Στρατάκη δύναται επίσης να ιδωθεί μέσα από τον διάλογο με τη μεταφυσική αφαίρεση του Newman, ιδίως όπως αυτή εκφράστηκε στην έκθεση The Sublime is Now (1947), που φιλοξενήθηκε στην Betty Parsons Gallery, όπου η ζωγραφική λειτουργούσε ως χώρος σιωπής και πνευματικής αναμέτρησης. Όπως στον Newman, κατ’ αντιστοιχία και στον Στρατάκη, το χρώμα και η μορφή δεν επιδιώκουν αναπαράσταση αλλά αφύπνιση – μια καθαρά εσωτερική ενεργοποίηση του βλέμματος.

Συγγένειες διακρίνονται, επιπλέον, με την ακραία απλότητα και την υλικότητα της αισθητικής των σουπρεματιστών, όπως εκφράστηκε στο έργο του Malevich, ιδιαίτερα στο White on White (1918), όπου η απουσία απεικόνισης λειτουργεί ως υπαρξιακή διακήρυξη (Shatskikh, 2012).

Σημαντικές συνάφειες εντοπίζονται και με το έργο του Richter, ιδίως όπως διαφαίνεται από τις σειρές Colour Charts και Abstrakten Bilder, οι οποίες παρουσιάστηκαν στην αναδρομική του έκθεση Gerhard Richter: Panorama στο Tate Modern (2011).

Στις συνθέσεις αυτές, η αφηρημένη επιφάνεια δεν αποτελεί απλώς αισθητική πρόταση, αλλά αποτυπώνει χρονικές συμπυκνώσεις, γνωσιακές μεταπτώσεις και ενεργειακές διαστρωματώσεις, λειτουργώντας σχεδόν ως πεδίο εννοιολογικής επικάλυψης. Σε αντίστοιχο πνεύμα, ο Στρατάκης προσεγγίζει τον καμβά ως ένα τοπίο εσωτερικής δόνησης και σιωπηλής έντασης – ένα πεδίο που δεν αφηγείται γεγονότα, αλλά εστιάζει στη νοητική και συναισθηματική ηχώ που αυτά παράγουν.

Μέσα από αυτή τη διαδικασία, η αναπαράσταση υποχωρεί, δίνοντας τη θέση της στην άμεση βίωση της εικόνας ως ψυχικής κατάστασης. Τα έργα του λειτουργούν ως «χώροι αναμονής της σημασίας» – δυναμικά και ανοιχτά πεδία, στα οποία η παρατήρηση γίνεται εργαλείο ενόρασης και η σιωπή μετατρέπεται σε ενεργό φορέα συγκίνησης.

Η αφηρημένη σύνθεση, συνεπώς, λειτουργεί ως ψυχογεωγραφικός μηχανισμός: ένα ενδιάμεσο πεδίο ανάμεσα στο εξωτερικό γεγονός και την εσωτερική του ανάκληση μέσω της αισθητικής. Εδώ, οι εμπειρικοί χάρτες του καλλιτέχνη συγκροτούνται όχι μόνο από την τοπολογία του χώρου αλλά και από την ποιητική του χρόνου. Μάλιστα, στην περίπτωση του Στρατάκη, η εμπειρία δεν χαρτογραφείται μέσω μορφής, αλλά μέσω αίσθησης.

Οι ζωντανοί πίνακες και η εικόνα ως επιτέλεση

Η καινοτομία του έργου του Στρατάκη κορυφώνεται στον υπόγειο χώρο, όπου παρουσιάζονται οι «Ζωντανοί Πίνακες» – έργα ζωγραφικής που ενεργοποιούνται και μετασχηματίζονται μέσω φωτισμού RGB. Πλέον, η ζωγραφική μορφή παύει να είναι στατική και μετατρέπεται σε επιτελεστικό συμβάν.

Η μεταβλητότητα της εικόνας, η περιοδική αποκάλυψη και απόκρυψη μορφολογικών στοιχείων, καταδεικνύουν μια νέα σχέση ανάμεσα στην τέχνη και το βλέμμα: η εικόνα συμβαίνει, δεν δίνεται.

Οι «Ζωντανοί Πίνακες» του Μανόλη Στρατάκη εντάσσονται δυναμικά στο πεδίο της μετα-ψηφιακής ζωγραφικής, όπου η τεχνολογία δεν λειτουργεί απλώς ως μέσο υποστήριξης ή επαύξησης της εικαστικής πράξης, αλλά αναδύεται ως ουσιώδες συστατικό της αισθητικής εμπειρίας (Fazi, 2019).

Σε αυτό το πλαίσιο, ο Στρατάκης δεν επιχειρεί μια απλή σύζευξη ψηφιακής τεχνολογίας και ζωγραφικής, αλλά συγκροτεί ένα οπτικοακουστικό γεγονός, στο οποίο το φως, ο χρόνος και η μετάλλαξη του έργου εμπλέκονται με την αντίληψη και το βλέμμα του θεατή. Η πρακτική του παρουσιάζει συγγένειες με τις βυθιστικές εγκαταστάσεις της Pipilotti Rist, όπως στην έκθεση Pixel Forest (New Museum, Νέα Υόρκη, 2016), όπου το φως και η προβολή διαμορφώνουν έναν συναισθηματικό χώρο αισθητηριακής έκστασης.

Αντίστοιχα, τα data-driven έργα του Refik Anadol, όπως το Machine Hallucinations (Artechouse, Νέα Υόρκη, 2019), μετασχηματίζουν πραγματικά δεδομένα σε κινούμενα αφηρημένα τοπία, τα οποία διερευνούν τις νέες μορφές συλλογικής μνήμης και τεχνητής συνείδησης.

Οι «Ζωντανοί Πίνακες» του Στρατάκη διαφοροποιούνται, ωστόσο, μέσα από μια ποιητική προσέγγιση που διατηρεί τη ζωγραφική χειρονομία στον πυρήνα της έκφρασης. Το φως δεν λειτουργεί ως εντυπωσιακό φαινόμενο, αλλά ως δυναμικός συντελεστής της μορφής – ένας ζωντανός συνομιλητής του υλικού. Το αποτέλεσμα είναι μια εικαστική επιφάνεια που μεταβάλλεται συνεχώς, αποκαλύπτοντας και αποκρύπτοντας λεπτομέρειες, προκαλώντας τον θεατή να επιστρέφει στο έργο με ένα βλέμμα σε διαρκή επαναδιαπραγμάτευση.

Συνεπώς, το έργο παύει να είναι ένα ολοκληρωμένο αντικείμενο προς παρατήρηση και καθίσταται μια αισθητική οντότητα με ρυθμό, παλμό και σωματοποιημένη εννοιολογική διάσταση, η οποία προσκαλεί το κοινό σε μια εμπειρία συμμετοχική, βιωματική και διαλογιστική. Σε αντίθεση με την κυρίαρχη κουλτούρα της στατικής εικόνας, ο Στρατάκης προτείνει μια τέχνη που συμβαίνει, που αλλάζει και που αποκαλύπτεται μόνο στο τώρα (Grau, Hoth, & Wandl-Vogt, 2019).

Δεν πρόκειται, λοιπόν, για μια στατική εικόνα που καλείται να αποκωδικοποιηθεί, αλλά για ένα εικαστικό γεγονός που αποκαλύπτεται διαφορετικά σε κάθε στιγμή και σε κάθε παρατηρητή (Hayles, 1999). Με αυτόν τον τρόπο, οι «Ζωντανοί Πίνακες» καθιστούν την τέχνη ένα ανοιχτό πεδίο προσωπικής πρόσληψης, στοχασμού και συγκίνησης, προτείνοντας έναν ριζικά συμμετοχικό και βιωματικό τρόπο θέασης, οδηγώντας τη σκέψη μας στον Hans-Thies Lehmann (2006), σύμφωνα με τον οποίο, η μετα-δραματική αισθητική της τέχνης βασίζεται στην αποδόμηση της αναπαράστασης και στην προτεραιότητα της εμπειρίας έναντι της μορφής· και ακριβώς αυτή είναι η συνθήκη που ο Στρατάκης επιδιώκει να καλλιεργήσει.

Η σημασία της τεχνολογίας στο έργο του Στρατάκη δεν είναι απλώς εργαλειακή. Ο φωτισμός, οι χρωματικές μεταβολές και η διάδραση με τον θεατή συγκροτούν μια μετα-εικονιστική οντολογία της τέχνης (Simanowski, 2016). Στο πλαίσιο της θεωρίας του μετα-ανθρωπισμού (Braidotti, 2013), η εικόνα του Στρατάκη λειτουργεί ως διαισθητικό interface ανάμεσα στην ανθρώπινη συνείδηση και τη μηχανική διαμεσολάβηση της αντίληψης.  

Η τέχνη ως βίωμα στην εποχή της διαρκούς μεταβολής

Το έργο του Μανόλη Στρατάκη συνιστά μια ριζικά σύγχρονη προσέγγιση στην τέχνη, η οποία δεν επιθυμεί να απεικονίσει αλλά να ενσωματώσει την εμπειρία. Είτε μέσω των στοχαστικών αφηρημένων πινάκων είτε μέσω των τεχνολογικά διαμεσολαβημένων «Ζωντανών Πινάκων», ο καλλιτέχνης θέτει στο επίκεντρο το ερώτημα του βλέμματος: Πώς βλέπουμε; Τι βλέπουμε; Και τι αφήνουμε να μας δει;

Σε μια εποχή κατά την οποία η εικόνα έχει αποσταθεροποιηθεί ως φορέας αλήθειας και έχει μετατραπεί σε σημειολογικό χάος, ο Στρατάκης επανατοποθετεί την εικαστική εμπειρία ως χώρο βιωματικού στοχασμού, υπαρξιακής συμμετοχής και, εν τέλει, αισθητικής αλήθειας.

Βιβλιογραφικές αναφορές 

Baudrillard, J. (1981). Simulacres et Simulation. Éditions Galilée.

Braidotti, R. (2013). The Posthuman. Polity Press.

Fazi, M. B. (2019). Digital aesthetics: The discrete and the continuous. Theory, Culture & Society, 36(1), 3-26.

Grau, O., Hoth, J., & Wandl-Vogt, E. (2019). Digital Art through the Looking Glass. New strategies for archiving, collecting and preserving in digital humanities. Edition Donau-Universität. 

Hayles, N. K. (1999). How We Became Posthuman: Virtual Bodies in Cybernetics, Literature, and Informatics. University of Chicago Press.

Lehmann, H.-T. (2006). Postdramatic Theatre. Routledge.

Shatskikh, A. (2012). Black Square: Malevich and the origin of Suprematism. Yale University Press.

Simanowski, R. (2016). Digital humanities and digital media: Conversations on politics, culture, aesthetics and literacy. Open Humanities Press.

Περισσότερα τον Μ. Στρατάκη, βλ. επίσης: https://www.activepaintings.com/.