Συγκλονιστικά τεκμήρια για 4 αγωνιστές που που εκτελέστηκαν στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής την Πρωτομαγιά του 1944

Μια ιδιαίτερα φορτισμένη στιγμή για την ιστορική μνήμη της πόλης, εκτυλίχθηκε στον Δήμο Καισαριανής, καθώς η συλλογική κληρονομιά του Μουσείου ΕΑΜικής Εθνικής Αντίστασης εμπλουτίστηκε με νέα, πολύτιμα τεκμήρια.

Η κ. Ελένη Πανέτη, ανιψιά των ηρωικά πεσόντων Χρήστου και Ελένης Πανέτη, καθώς και συγγενής των Ανδρέα και Δημήτρη Σόφη, παρέδωσε στον Δήμο ψηφιακό αρχείο με φωτογραφίες, βιογραφικά στοιχεία και μια συγκλονιστική προσωπική επιστολή. Πρόκειται για την ιστορία τεσσάρων νέων ανθρώπων που η μοίρα τους υφάνθηκε με το ίδιο νήμα: την κατάδοση από ντόπιους δοσιλόγους, τη φυλάκιση και την τελική θυσία στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής.

Το χρονικό της θυσίας

Μέσα από τα στοιχεία που παρατέθηκαν, αναδύονται οι μορφές των αγωνιστών:

• Ο Χρήστος Πανέτης, ο αρτεργάτης και αρχηγός της τοπικής ΕΠΟΝ, που εκτελέστηκε μαζί με τους «200» την Πρωτομαγιά του ’44.
• Η Ελένη Πανέτη, η εργάτρια που πότισε με το αίμα της το «Θυσιαστήριο της Λευτεριάς» λίγες μέρες αργότερα, τον Μάιο του ’44.
• Τα αδέλφια Ανδρέας και Δημήτρης Σόφης, που από την Πεντέλη βρέθηκαν στο Χαϊδάρι και από εκεί στο εκτελεστικό απόσπασμα της 1ης Μαΐου, αφήνοντας πίσω τους ένα τελευταίο, σπαρακτικό σημείωμα προς τη μητέρα τους: «Μάνα μη λυπάσαι… Εκδίκησι».

«Κομμάτια μιας συλλογικής μνήμης»

Στην επιστολή της, η κ. Πανέτη σημειώνει πως αυτά τα τεκμήρια δεν είναι απλώς οικογενειακά κειμήλια, αλλά ανήκουν σε όλους μας. Ο Δήμαρχος Καισαριανής, Ηλίας Σταμέλος, εξέφρασε τις θερμές ευχαριστίες της πόλης, τονίζοντας τη σημασία της διατήρησης της ιστορικής αλήθειας.

Ακολουθούν τα βιογραφικά στοιχεία, οι φωτογραφίες και η πλήρης επιστολή της κ. Ελένης Πανέτη, όπως παραδόθηκαν στο Μουσείο:

Ο Σπύρος Πανέτης και η Αικατερίνη Λινάρη κάνουν οκτώ παιδιά, μεταξύ αυτών ο Χρήστος και η Ελένη.

Ο Χρήστος Πανέτης γεννήθηκε το 1914 και ήταν αρτεργάτης. Συμμετέχει στον πόλεμο του ‘40 και αργότερα εντάσσεται στην τοπική ΕΠΟΝ όπου σύντομα γίνεται αρχηγός. Συλλαμβάνεται μετά από κατάδοση ντόπιων δοσιλόγων. Είναι ένας από τους 14 που συλλαμβάνονται στις 13/4/1944 από την Πεντέλη. Εκτελείται με τους 200 στην Καισαριανή την 1η Μαΐου 1944.

Η Ελένη Πανέτη γεννηθείσα  το 1916, εργάζεται επίσης ως αρτεργάτρια. Μέλος της τοπικής ΕΠΟΝ. Συλλαμβάνεται στις 27 Απριλίου 1944 (ημέρα ενέδρας από τον ΕΛΑΣ Πελοποννήσου στον Γερμανό αξιωματικό Franz Krech) ύστερα από κατάδοση ντόπιων δοσιλόγων. Η οικογένεια για δεκαετίες έψαχνε τον τόπο εκτέλεσής της. Με βάση τις εφημερίδες της εποχής και την ιστορική έρευνα, το όνομά της περιλαμβάνεται μεταξύ των εκτελεσμένων γυναικών της 10^ης Μάη 1944 στο «Θυσιαστήριο της Λευτεριάς». Υπάρχει πηγή που αναφέρει την 3^η Μάη του 1944 ως ημέρα εκτέλεσης, ως λιγότερο όμως πιθανή, κι αυτό γιατί το πρώτο δεκαήμερο του Μάη πραγματοποιήθηκαν πολλές εκτελέσεις και το χώμα του «Θυσιαστηρίου» ποτίστηκε με το αίμα εκατοντάδων αγωνιστών.

Τα δύο αδέρφια Ανδρέας και Δημήτρης Σόφης:

Η Αικατερίνη, έχει μια αδερφή την Καλλιόπη Λινάρη η οποία έχει παντρευτεί τον Γιώργο Σόφη και κατοικεί στην Πάτρα. Ο Γιώργος Σόφης είναι φαρμακοποιός. Μαζί αποκτούν δύο παιδιά, τον Ανδρέα και τον Δημήτρη. Όταν ξαφνικά ο Γιώργος Σόφης πεθαίνει στην Πάτρα, η Καλλιόπη παίρνει τα παιδιά και πάει στην Νέα Πεντέλη (προπολεμικά) να είναι κοντά στην αδερφή της την Αικατερίνη (Ρήνα). Τα δύο παιδιά συλλαμβάνονται ως μέλη της ΕΠΟΝ (ίσως του ΕΑΜ) ύστερα από κατάδοση δωσίλογου στις 13-04-1944 και φυλακίζονται στις φυλακές Χαϊδαρίου. Την 1η Μαΐου 1944 οδηγούνται στο Σκοπευτήριο Καισαριανής και είναι ανάμεσα στους 200 που θα εκτελεστούν.

Ο Δημήτρης Σόφης από τις φυλακές Χαϊδαρίου προς το Σκοπευτήριο Καισαριανής, γράφει: “ΧΑΙΡΕΤΕ ΦΙΛΟΙ ΕΚΔΗΚΙΣΙ ΧΑΙΡΕ ΜΑΝΑ  ΔΗΜΗ. ΣΟΦΗΣ ΜΑΝΑ ΜΗ ΛΥΠΑΣΕ ΚΑΛΙΟΠΗ  ΣΟΦΗ ΠΕΝΤΕΛΗ”. Το γράμμα θα βρεθεί ύστερα και θα φυλαχτεί από πολίτες.

Η επιστολή της Ελένης Πανέτη, απόγονου των 4 εκτελεσθέντων:

«Με ιδιαίτερη συγκίνηση καταθέτω στο Μουσείο ΕΑΜικής Αντίστασης το παρόν υλικό, που αφορά την οικογένειά μου και ειδικότερα τον θείο μου Χρήστο Πανέτη, την θεία μου Ελένη Πανέτη καθώς και τους Ανδρέα και Δημήτρη Σόφη, ξαδέρφια του πατέρα μου Γιάννη Πανέτη. Όλοι τους υπήρξαν άνθρωποι που στάθηκαν με αξιοπρέπεια και θάρρος σε μία από τις πιο δύσκολες περιόδους της ιστορίας μας. Ο Χρήστος Πανέτης και η Ελένη Πανέτη, αδέλφια του πατέρα μου, έχασαν την ζωή τους στην Καισαριανή, σε διαφορετικές στιγμές, πληρώνοντας με τον πιο βαρύ τρόπο την στάση και τη δράση τους στα χρόνια της Αντίστασης. Μαζί τους και οι Ανδρέας και Δημήτρης Σόφης, που συνδέονται με την ίδια οικογενειακή και ιστορική διαδρομή, αποτελούν μέρος αυτής της κοινής μνήμης και θυσίας.

Για εμάς στην οικογένεια δεν υπήρξαν ποτέ απλώς πρόσωπα του παρελθόντος ή ονόματα σε αφηγήσεις. Υπήρξαν ζωντανές παρουσίες μέσα από τις ιστορίες που πέρασαν από γενιά σε γενιά – σύμβολα ήθους, αγώνα και ανιδιοτέλειας.

Οι φωτογραφίες και τα τεκμήρια που παραδίδονται σήμερα, δεν αποτελούν απλώς οικογενειακά κειμήλια. Είναι κομμάτια μιας συλλογικής μνήμης που ανήκει σε όλους. Με την κατάθεσή τους ελπίζω να συμβάλω, έστω και λίγο, στη διατήρηση της ιστορικής αλήθειας και στην τιμή εκείνων που θυσιάστηκαν.

Με σεβασμό και βαθιά συγκίνηση.

Ελένη Πανέτη

Πεντέλη, 4 Απριλίου 2026»