Ελευσίνα: Παναγιά η Μεσοσπορίτισσα, αναβίωση του εθίμου «πολυσπόρια»

της Ελένης Γρηγοριάδου

Tην παραμονή των Εισοδίων της Θεοτόκου, στις 20 Νοεμβρίου κάθε έτους, στον μικρό μεταβυζαντινό ναό, γνωστό και ως η «Παναγίτσα», μέσα στον αρχαιολογικό χώρο της Ελευσίνας, εκεί που κατά την αρχαιότητα τελούνταν τα Ελευσίνια μυστήρια, αναβιώνει το έθιμο «πολυσπόρια». Ο λαός τη λέει Παναγιά Αποσπορίτισσα  ή Μεσοσπορίτισσα και τη θεωρεί προστάτιδα της σοδειάς (εσοδεία).  Στον ναό «πολυσπόρια» μετά την ακολουθία του εσπερινού, ευλογείται από τον ιερέα η ιερή τροφή της Δήμητρας και οι άλλες δύο τροφές που συγκροτούν την τριάδα της μεσογειακής δίαιτας.

Οι πιστοί προσκομίζουν άρτους, μαζί με λίγο λάδι και κρασί. Παραδίδουν επίσης στον ιερέα χαρτιά, στα οποία αναγράφονται τα ονόματα των οικείων τους, προκειμένου να μνημονευθούν στη δέηση για υγεία και ευημερία. Ο ιερέας ευλογεί τις προσφορές των πιστών και δέεται «υπέρ ευφορίας των καρπών της γης». Μετά το πέρας της θρησκευτικής τελετής, οι άρτοι μοιράζονται σε όλους τους παρευρισκόμενους.

Δεκάδες Ελευσίνιοι  ανεβαίνουν την παραμονή το  απόγευμα στο λόφο του αρχαιολογικού χώρου, τηρώντας ευλαβικά το έθιμο, φορτωμένοι με πανέρια γεμάτα ημίγλυκους άρτους, λάδι, κρασί, και κατακλύζουν το χώρο μέσα και  μπροστά από την εκκλησία για παρακολουθήσουν τον Εσπερινό.

Η Ελευσίνα με την αναβίωση αυτού του εθίμου της αρχαιότητας, αποδεικνύει με τον πιο παραστατικό τρόπο τη σύνδεση της σύγχρονης πόλης με τον αρχαίο κόσμο. Η Παναγία η Μεσοσπορίτισσα είναι συνδεδεμένη με την καλή σοδειά και τη γονιμότητα της γης και στη λαϊκή μνήμη τα «Εισόδια» συνδυάστηκαν με την «εσοδεία». Κάπως έτσι συνεχίστηκε η παράδοση για να ευλογηθεί η σπορά και να καρπίσει η γη. Το έθιμο «πολυσπόρια» προωθείται από το υπουργείο Πολιτισμού για ένταξη στον κατάλογο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO.