«Βαδίζοντας στην Καλλιθέα» – Περίπατος με την Ομάδα Προφορικής Ιστορίας Καλλιθέας–Τζιτζιφιών

Της Ελένης Γρηγοριάδου

Μεγάλη η συμμετοχή του κόσμου στη δράση «Βαδίζοντας στην Καλλιθέα» η οποία πραγματοποιήθηκε την Κυριακή 5/10, στο 3η Δημοτικό Διαμέρισμα, από την Ομάδα Προφορικής Ιστορίας Καλλιθέας–Τζιτζιφιών (ΟΠΙΚΑ-Τ)

Σημείο συνάντησης το Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, το εμβληματικό κτίριο της Καλλιθέας που δεσπόζει σε κτήμα 20 στρεμμάτων. Εκεί μας υποδέχτηκε ο Αντιπρύτανης κ. Μπόσκου, ο οποίος μας ξενάγησε στο χώρο και μας μίλησε για την ιστορία του Χαροκόπειου που φέρει το όνομα του εθνικού ευεργέτη Παναγή Χαροκόπου (1835-1911), με δαπάνη του οποίου αγοράστηκε το οικόπεδο και χτίστηκε το επιβλητικό κτίριο.

Η ανέγερση του διήρκεσε 5 χρόνια (1915-1920) τότε ήταν που ολοκληρώθηκε το πρώτο κτίριο, ενώ η σημερινή μορφή του κτιρίου, ολοκληρώθηκε το 1959, με την προσθήκη νέας πτέρυγας με αμφιθέατρο, στο αρχικό κτίριο. Τα μετέπειτα χρόνια, μετατράπηκε σε Δημόσιο Ίδρυμα και το 1934, αναγνωρίστηκε ως Ανωτέρα Οικοκυρική Σχολή. Το 1951, μετονομάστηκε σε «Χαροκόπειο Ανώτατη Σχολή Οικιακής Οικονομίας», ενώ από το 1990 μέχρι σήμερα, είναι Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα (Α.Ε.Ι), ως «Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο» και διαθέτει τέσσερα προπτυχιακά τμήματα τετραετούς φοίτησης.

Ο Χαροκόπος οραματίστηκε ένα εκπαιδευτικό ίδρυμα με άριστες κτιριακές υποδομές και εξοπλισμό, σε αρμονία με το φυσικό περιβάλλον που θα προσέφερε ό,τι πιο σύγχρονο παρείχε η επιστήμη. Σήμερα, όποιος εισέρχεται στο χώρο του πανεπιστημίου, αισθάνεται την αύρα της ιστορίας να συνδυάζεται με τη σύγχρονη πραγματικότητα.

Στην συνέχεια μεταβήκαμε στην Ευαγγελίστρια, την πρώτη ενορία που δημιουργήθηκε από πρόσφυγες στου Χαροκόπου και στον συνοικισμό των Παλαιών Σφαγείων, σύμβολο της πίστης των Μικρασιατών προσφύγων. Δεν ήταν λίγοι οι πρόσφυγες που έφτασαν στην Καλλιθέα μετά την Μικρασιατική Καταστροφή το 1922. Ο αριθμός των προσφύγων που δέχτηκε η Καλλιθέα ήταν ο τρίτος μεγαλύτερος στη μητροπολιτική περιοχή της Αθήνας μετά τους Δήμους Αθηναίων και Πειραιώς. Ένα μέρος τους εγκαταστάθηκε πίσω από την σχολή του Χαροκόπου.

Μάθαμε για την πιο παλιά πολυκατοικία του συνοικισμού (Ιορδ. Παπαδόπουλου & Σαρανταπόρου), με τα 42 διαμερίσματα των 42τμ το καθένα και τις επτά εισόδους. Η τριώροφη προσφυγική πολυκατοικία με τα 42 διαμερίσματα χτίστηκε στη θέση των παραπηγμάτων του συνοικισμού Χαροκόπου. Στην μια πλευρά του κτηρίου φαίνονται τα αποτυπώματα που άφησαν οι σφαίρες εξαιτίας των αιματηρών συγκρούσεων που έλαβαν χώρα την περίοδο των Δεκεμβριανών

Μιλήσαμε για την Κατοχή και για την Αντίσταση που άρχισε να συγκροτείται. Ο συνοικισμός των Παλαιών Σφαγείων κάηκε το 44. Τη Δευτέρα 28 Αυγούστου 1944 οι χιτλερικοί έκαναν το μεγάλο μπλόκο της Καλλιθέας την πυρπόληση της συνοικίας των Παλαιών Σφαγείων

Οι κατακτητές και οι συνεργάτες τους ζήτησαν να συγκεντρωθεί ο ανδρικός πληθυσμός από 14 έως 65 ετών στο γήπεδο της Καλλιθέας, λέγοντας ότι όποιος δεν πάει θα τον εκτελούσαν. Πράγματι όποιον έβρισκαν να κρύβεται τον εκτελούσαν επί τόπου. Στο γήπεδο ένας κουκουλοφόρος έδειχνε όποιον γνώριζε ότι ήταν στο ΕΑΜ ή στην ΕΠΟΝ.

Συνολικά εκτέλεσαν 30 ανθρώπους, 22 στο γήπεδο και οκτώ στους δρόμους. Είπαμε για το μπλόκο της Καλλιθέας που κράτησε τέσσερις ολόκληρες εφιαλτικές μέρες, για την πυρπόληση των Παλαιών Σφαγείων, για την επίθεση των Γερμανών στο νεκροταφείο κατά την κηδεία των θυμάτων.

Το Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο αξιοποιήθηκε από τον ΕΛΑΣ σαν Νοσοκομείο κι έγινε υπόθεση όλου του λαού της Καλλιθέας, προκειμένου να επανδρωθεί από γιατρούς, προσωπικό κι όλα τα απαραίτητα υλικά μέσα. Από κάθε γωνιά της Καλλιθέας, ο λαός έφερνε κουβέρτες, κρεβάτια, είδη πρώτης ανάγκης.

Ο περίπου δυόμισι ώρες περίπατος κατέληξε στο «κάστρο της οδού Μπιζανίου». Σ’ αυτό τον ηρωικό χώρο αντίστασης οι αφηγητές της ομάδας μας μίλησαν για την μάχη της Καλλιθέας στις 23 & 24 Ιούλη του ’44 και για την θυσία των δέκα νεαρών ΕΛΑΣιτών. Δέκα πρωτοπαλίκαρα της ΕΠΟΝ 17-25 χρόνων, άντεξαν επί 5 ώρες ενάντια σε ταγματασφαλίτες που είχαν αριθμητική υπεροχή. Κατάφεραν να σκοτώσουν 50 και να τραυματίσουν πολλούς ακόμα. Οι μαχητές στο τέλος αυτοκτόνησαν για να μην πέσουν στα χέρια του εχθρού.

Η δράση «Βαδίζοντας στην Καλλιθέα» υπήρξε ιδέα της Ομάδας Προφορικής Ιστορίας Καλλιθέας–Τζιτζιφιών (ΟΠΙΚΑ-Τ) και υλοποιείται μέσα από τη συνεργασία της με τις δημοτικές κοινότητες, και την στήριξη του Δήμου Καλλιθέας.

Την Κυριακή 5 Οκτωβρίου ξεκίνησε ένα όμορφο ταξίδι οκτώ μηνών, με έξι ιστορικούς περιπάτους και δύο παρουσιάσεις που θα μας οδηγήσουν στην Εθνική Βιβλιοθήκη, σε μουσεία της πόλης, σε σχολεία με ξεχωριστή ιστορική αξία και σε χώρους που συναντούν τις αφηγήσεις ανθρώπων, που μοιράστηκαν μαζί με την ομάδα τις ιστορίες τους.

Ο στόχος της δράσης «Βαδίζοντας στην Καλλιθέα» είναι «να περπατήσουμε μαζί στην Καλλιθέα, για να φωτίσουμε σημεία και μνήμες της, όπως μας τα αφηγήθηκαν απλοί άνθρωποι –καθημερινοί κάτοικοι– που μοιράστηκαν μαζί μας την προσωπική τους ιστορία»

Σημειώνεται ότι η συμμετοχή στις δράσεις είναι δωρεάν

Ημερομηνίες:

Κυριακή 2/11/25 στις 11.00

Περίπατος 1ης Δημοτικής Κοινότητας

Σημείο συνάντησης: Ανδρομάχης & Σπάρτης, Ηρώο Εθνικής Αντίστασης

Κυριακή 11/1/26 στις 11.00

Περίπατος 2ης Δημοτικής Κοινότητας

Σημείο συνάντησης: Κόκκινο Σχολείο, (Περικλέους & Μεταμορφώσεως)

Κυριακή 11/01/2026 στις 11.00

Αίθουσα Δημοτικού Συμβουλίου

Παρουσίαση «Η ΚΑΛΛΙΘΕΑ ΤΗΣ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ»

Κυριακή 01/2/2026 στις 11.00πμ: 4ος Περίπατος

Κυριακή 01/3/2026 στις 11.00πμ: 5ος Περίπατος

Κυριακή 05/4/2026 στις 11.00πμ: 6ος Περίπατος

Κυριακή 10/5/2026 στις 11.00πμ: Παρουσίαση

«ΟΙ ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΟΙ ΣΥΝΟΙΚΙΣΜΟΙ ΤΗΣ ΚΑΛΛΙΘΕΑΣ»